و ثمرات و عوارض آن ، به قدر مجال اين مبحث روشن مىشود . علت فقدان انس در جلوت حقيقت انس به موجودى ، همانا شادمانى قلب از خوگرفتن به آن موجود است كه طبعا ملازم با قرب و حضور است و مقابل آن نفور است كه به معناى اندوه و رميدگى است و انس به خداى تعالى كه از شيرين‌ترين ثمرات محبّت به حق است ، همانا شادمانى سركش قلب از فيض قرب و حضور است ، و سركشى اين شادمانى و فرح ، منشأ انبساط عبد يا معبود مىگردد كه در بعضى از مقالات گذشته ، انبساط را اجمالا توضيح داديم و گفتيم كه ادعيه و آياتى كه اعتراض نما است بر انبساط محمول است . انس باللّه تعالى به آن معنى كه گفته آمد ، چون وسيله امان از اضلال و اغوا شياطين است ، پس هر رهرو إلى اللّه تعالى كه مستحق انس باللّه مىشود ، پيوسته در همه حال ، متلبّس به اين موهبت است و آنهايى كه در بعضى از حالات ، انسى مىيابند و با فقدان آن حال ، انس زائل مىشود ، بايد بدانند كه انس باللّه تعالى نبوده بلكه انس مزبور ، انس به حال مزبور بوده است و از اين رو آنهايى هم كه انس باللّه در خلوت مىيابند و چون در جلوت مىآيند ، انسشان مفقود مىگردد ، در حقيقت انس به خلوت داشتند نه انس به خداى تعالى و لا اقل انس خالص به خداى سبحان نيست . بلى ، در طريق تحصيل انس به باريتعالى ، مفرّى از خلوت گزينى نيست و با رياضت و تمرين